جمعهکاری چیست؟
بر اساس ماده ۶۲ قانون کار، روز جمعه تعطیل هفتگی کارگران است و مزد این روز، بدون نیاز به انجام کار، به کارگر پرداخت میشود.
بااینحال، در برخی مشاغل و کارگاهها به دلیل نوع فعالیت، ضرورت کار یا توافق میان کارگر و کارفرما، ممکن است کارگر در روز جمعه مشغول به کار باشد. در این شرایط، باید یک روز مشخص دیگر در هفته بهعنوان تعطیل هفتگی کارگر تعیین شود.
به مبلغی که بابت کارکردن در روز جمعه و استفادهنکردن از تعطیلی جمعه به کارگر پرداخت میشود، فوقالعاده جمعهکاری میگویند. این فوقالعاده معادل ۴۰ درصد مزد است.
برای دریافت مشاوره اداره کار میتوانید با ما تماس بگیرید.
قانون کار درباره جمعهکاری چه میگوید؟
در ماده ۶۲ قانون کار آمده است:
«روز جمعه، روز تعطیل هفتگی کارگران با استفاده از مزد میباشد.»
همچنین، طبق تبصره یک این ماده، در خدمات عمومی مانند آب، برق و اتوبوسرانی یا کارگاههایی که به دلیل نوع یا ضرورت کار نمیتوانند روز جمعه را تعطیل کنند، میتوان روز دیگری را بهعنوان تعطیل هفتگی تعیین کرد.
در چنین شرایطی، تعطیل جایگزین باید ویژگیهای زیر را داشته باشد:
- یک روز مشخص در هفته باشد؛
- بهصورت مستمر تعیین شود؛
- در برنامه کاری کارگر و کارگاه مشخص باشد؛
- بهعنوان تعطیل هفتگی جایگزین جمعه در نظر گرفته شود.
بنابراین، کارفرما نمیتواند بدون مبنای مشخص، هر هفته یک روز متفاوت را تعطیل هفتگی کارگر اعلام کند.
جمعهکاری به چه کسانی تعلق میگیرد؟
فوقالعاده جمعهکاری به کارگرانی تعلق میگیرد که:
- مشمول قانون کار باشند؛
- به دلیل نوع یا ضرورت کار، در روز جمعه کار کنند؛
- یک روز مشخص دیگر در هفته بهعنوان تعطیل هفتگی داشته باشند؛
- بابت کار در روز جمعه، از تعطیلی هفتگی جمعه استفاده نکنند.
برای نمونه، کارکنان برخی رستورانها، مراکز تفریحی، هتلها، مراکز گردشگری، فروشگاهها، بازارها، مراکز درمانی و خدمات عمومی ممکن است به دلیل ماهیت فعالیت خود در روز جمعه کار کنند.
نکته مهم این است که کارکردن در روز جمعه بهتنهایی به معنای اضافهکاری نیست. برای تشخیص اضافهکاری باید مجموع ساعات کار کارگر و میزان آن نسبت به ساعات کار موظفی بررسی شود.
آیا روز تعطیل جایگزین جمعه باید ثابت باشد؟
بله. طبق تبصره یک ماده ۶۲ قانون کار، درصورتیکه روز دیگری بهجای جمعه بهعنوان تعطیل هفتگی تعیین شود، این روز باید مشخص و مستمر باشد.
برای مثال، اگر روز شنبه بهعنوان تعطیل هفتگی جایگزین جمعه تعیین شده باشد، شنبه باید بهطور مستمر روز تعطیل هفتگی کارگر باشد. تغییر مداوم روز تعطیل، بدون وجود مبنای قانونی یا توافق روشن، با الزام تعیین یک روز معین در هفته سازگار نیست.
فوقالعاده جمعهکاری چقدر است؟
طبق تبصره یک ماده ۶۲ قانون کار، کارگرانی که در روز جمعه کار میکنند، بابت استفادهنکردن از تعطیلی جمعه باید ۴۰ درصد اضافه بر مزد دریافت کنند.
این مبلغ، علاوه بر مزد عادی کارکرد در روز جمعه پرداخت میشود.
فرمول محاسبه جمعهکاری ساعتی
فوقالعاده جمعهکاری هر ساعت =
مزد هر ساعت کار عادی × ۰٫۴
اگر مزد هر ساعت کار عادی کارگر ۳۰۰ هزار ریال باشد:
۳۰۰٬۰۰۰ × ۰٫۴ = ۱۲۰٬۰۰۰ ریال
در این مثال، فوقالعاده جمعهکاری هر ساعت برابر با ۱۲۰ هزار ریال است. مزد عادی همان ساعت نیز جداگانه پرداخت میشود؛ بنابراین مجموع دریافتی بابت هر ساعت کار در روز جمعه، در صورت نبود اضافهکاری، برابر است با:
۳۰۰٬۰۰۰ + ۱۲۰٬۰۰۰ = ۴۲۰٬۰۰۰ ریال
مثال محاسبه جمعهکاری بر اساس مزد روزانه
فرض کنید مزد روزانه کارگر ۲ میلیون ریال باشد. فوقالعاده جمعهکاری او به شکل زیر محاسبه میشود:
۲٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۰٫۴ = ۸۰۰٬۰۰۰ ریال
بنابراین، کارگر علاوه بر مزد عادی روز جمعه، مبلغ ۸۰۰ هزار ریال نیز بابت فوقالعاده جمعهکاری دریافت میکند.
آیا جمعهکاری بهصورت روزانه محاسبه میشود یا ساعتی؟
مبنای محاسبه جمعهکاری میتواند با توجه به نحوه محاسبه مزد کارگر، روزانه یا ساعتی باشد.
محاسبه بر اساس مزد روزانه
اگر مبنای پرداخت، مزد روزانه باشد:
فوقالعاده جمعهکاری روزانه =
مزد روزانه × ۰٫۴
محاسبه بر اساس مزد ساعتی
اگر کارگر در روز جمعه فقط بخشی از روز را کار کرده باشد یا محاسبات بر اساس مزد ساعتی انجام شود، فوقالعاده جمعهکاری برای ساعات کارکرد محاسبه میشود:
فوقالعاده جمعهکاری =
مزد هر ساعت کار عادی × تعداد ساعات کار در روز جمعه × ۰٫۴
برای مثال، اگر مزد ساعتی کارگر ۳۰۰ هزار ریال و میزان کار او در روز جمعه ۸ ساعت باشد:
۳۰۰٬۰۰۰ × ۸ × ۰٫۴ = ۹۶۰٬۰۰۰ ریال
در این حالت، مبلغ ۹۶۰ هزار ریال بابت فوقالعاده جمعهکاری به مزد عادی ساعات کار اضافه میشود.
تفاوت جمعهکاری و اضافهکاری چیست؟
جمعهکاری و اضافهکاری دو عنوان متفاوت هستند، هرچند در برخی شرایط ممکن است یک کارگر همزمان مشمول هر دو شود.
| موضوع | جمعهکاری | اضافهکاری |
| علت پرداخت | کار در روز جمعه و استفادهنکردن از تعطیلی جمعه | کارکردن بیش از ساعات کار موظفی |
| مبنای قانونی | ماده ۶۲ قانون کار | ماده ۵۹ قانون کار |
| میزان فوقالعاده | ۴۰ درصد مزد عادی | ۴۰ درصد اضافه بر مزد عادی |
| شرط اصلی | کار در جمعه و داشتن روز تعطیل جایگزین مشخص | انجام کار اضافی با رعایت شرایط قانونی |
| فرمول معمول | مزد عادی × ۰٫۴ بهعنوان فوقالعاده | مزد عادی × ۱٫۴ برای هر ساعت اضافهکاری |
فرمول محاسبه اضافهکاری
طبق ماده ۵۹ قانون کار، ارجاع کار اضافی در شرایط عادی باید با موافقت کارگر انجام شود و برای هر ساعت اضافهکاری، ۴۰ درصد اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی پرداخت شود.
فرمول محاسبه اضافهکاری بهصورت زیر است:
مزد هر ساعت اضافهکاری =
مزد هر ساعت کار عادی × ۱٫۴
اگر مزد هر ساعت کار عادی ۳۰۰ هزار ریال باشد:
۳۰۰٬۰۰۰ × ۱٫۴ = ۴۲۰٬۰۰۰ ریال
در این مثال، مبلغ هر ساعت اضافهکاری ۴۲۰ هزار ریال است.
ضریب ۱٫۴ شامل دو بخش است:
- ضریب ۱: مزد عادی ساعت کار؛
- ضریب ۰٫۴: فوقالعاده اضافهکاری.
آیا کار در روز جمعه همیشه اضافهکاری محسوب میشود؟
خیر. کار در روز جمعه همیشه به معنای اضافهکاری نیست.
اگر کارگر در روز جمعه در چارچوب ساعات کار موظفی خود کار کند و مجموع ساعات کار او از سقف قانونی تجاوز نکند، معمولاً بابت کار در جمعه، مزد عادی بهعلاوه فوقالعاده جمعهکاری دریافت میکند.
اما اگر کارکردن در روز جمعه باعث شود مجموع ساعات کار کارگر از ساعات کار موظفی بیشتر شود، ممکن است علاوه بر فوقالعاده جمعهکاری، مشمول فوقالعاده اضافهکاری نیز شود. در این حالت، شرایط ماده ۵۹ قانون کار، از جمله موافقت کارگر برای انجام اضافهکاری، باید رعایت شود.
بهطور خلاصه:
کار در جمعه در ساعات موظفی:
مزد عادی + فوقالعاده جمعهکاری
کار در جمعه خارج از ساعات موظفی:
مزد عادی + فوقالعاده جمعهکاری + فوقالعاده اضافهکاری
تشخیص دقیق این موضوع به برنامه کاری، مجموع ساعات کار هفتگی و نحوه ثبت کارکرد بستگی دارد.
تفاوت جمعهکاری با تعطیلکاری چیست؟
در بسیاری از مطالب، «جمعهکاری» و «تعطیلکاری» بهجای یکدیگر استفاده میشوند؛ اما از نظر عنوان و مبنای قانونی، باید میان آنها تفاوت قائل شد.
جمعهکاری به کارکردن در روز جمعه، یعنی تعطیل هفتگی مقرر در ماده ۶۲ قانون کار، مربوط میشود.
تعطیلکاری عنوانی عمومیتر است و ممکن است به کارکردن در تعطیلات رسمی یا سایر روزهای تعطیل اشاره داشته باشد. نوع فوقالعاده قابل پرداخت در تعطیلات مختلف، به شرایط کار، مقررات قانون کار و نحوه محاسبه ساعات موظفی بستگی دارد.
به همین دلیل، برای محاسبه حقوق و مزایا، نباید همه روزهای تعطیل را بدون بررسی شرایط، جمعهکاری تلقی کرد.
نکات مهم درباره محاسبه جمعهکاری
برای محاسبه درست فوقالعاده جمعهکاری، توجه به نکات زیر ضروری است:
- جمعه، تعطیل هفتگی کارگران با استفاده از مزد است.
- در صورت کارکردن در جمعه، باید روز دیگری بهطور مشخص جایگزین تعطیلی جمعه شود.
- فوقالعاده جمعهکاری معادل ۴۰ درصد مزد است.
- مزد عادی ساعات کار در روز جمعه باید جداگانه پرداخت شود.
- جمعهکاری با اضافهکاری تفاوت دارد.
- صرف کار در روز جمعه، بهتنهایی اضافهکاری محسوب نمیشود.
- برای تشخیص اضافهکاری باید مجموع ساعات کار هفتگی و ساعات کار موظفی بررسی شود.
- اضافهکاری در شرایط عادی باید با موافقت کارگر انجام شود.
- اگر کارگر در هفته کمتر از شش روز کار کند، نحوه محاسبه مزد روز تعطیل هفتگی تابع تبصره ۲ ماده ۶۲ قانون کار است.
- کارگاههایی که پنج روز در هفته فعالیت میکنند و ۴۴ ساعت کار قانونی در همان پنج روز تکمیل میشود، مشمول حکم تبصره ۳ ماده ۶۲ درباره دو روز تعطیل هفتگی خواهند بود.
جمعبندی
جمعهکاری به کارکردن کارگر در روز جمعه، یعنی تعطیل هفتگی مقرر در قانون کار، گفته میشود. درصورتیکه به دلیل نوع فعالیت یا ضرورت کار، کارگر در روز جمعه مشغول به کار باشد، باید یک روز مشخص دیگر در هفته بهعنوان تعطیل هفتگی او تعیین شود.
طبق ماده ۶۲ قانون کار، کارگر بابت کار در روز جمعه، علاوه بر مزد عادی، مستحق دریافت ۴۰ درصد فوقالعاده جمعهکاری است. این مبلغ با اضافهکاری تفاوت دارد؛ زیرا اضافهکاری به کارکردن بیش از ساعات کار موظفی مربوط میشود و با ضریب ۱٫۴ محاسبه میشود.
بنابراین، برای محاسبه دقیق حقوق روز جمعه باید سه موضوع بررسی شود:
- آیا روز جمعه، تعطیل هفتگی کارگر است؟
- آیا روز دیگری بهصورت مشخص و مستمر جایگزین جمعه شده است؟
- آیا مجموع ساعات کار کارگر از ساعات کار موظفی بیشتر شده است؟
پاسخ به این پرسشها مشخص میکند که کارگر فقط مشمول فوقالعاده جمعهکاری است یا باید اضافهکاری نیز برای او محاسبه شود.
پرسشهای متداول
جمعهکاری چند درصد است؟
فوقالعاده جمعهکاری طبق تبصره یک ماده ۶۲ قانون کار، معادل ۴۰ درصد مزد عادی است.
آیا جمعهکاری همان اضافهکاری است؟
خیر. جمعهکاری بابت کار در روز جمعه پرداخت میشود، اما اضافهکاری بابت کارکردن بیش از ساعات کار موظفی است.
آیا برای جمعهکاری باید روز تعطیل جایگزین تعیین شود؟
بله. اگر کارگر بهصورت مستمر در روز جمعه کار کند، باید یک روز مشخص دیگر در هفته بهعنوان تعطیل هفتگی جایگزین تعیین شود.
آیا کار در جمعه همیشه با ضریب ۱٫۴ محاسبه میشود؟
خیر. ضریب ۱٫۴ مربوط به هر ساعت اضافهکاری است. در جمعهکاری، مزد عادی ساعت کار بهعلاوه ۴۰ درصد فوقالعاده جمعهکاری پرداخت میشود. اگر کارکرد جمعه خارج از ساعات موظفی باشد، ممکن است اضافهکاری نیز جداگانه محاسبه شود.
فرمول محاسبه فوقالعاده جمعهکاری چیست؟
مزد هر ساعت کار عادی × ۰٫۴
برای محاسبه مبلغ کل، حاصل این فرمول در تعداد ساعات کارکرد در روز جمعه ضرب میشود.
آیا جمعهکاری به کارگران شیفتی هم تعلق میگیرد؟
در صورت وجود شرایط مقرر در ماده ۶۲ قانون کار، از جمله کار در روز جمعه و تعیین یک روز مشخص دیگر بهعنوان تعطیل هفتگی، کارگران شیفتی نیز میتوانند مشمول فوقالعاده جمعهکاری باشند. تشخیص نهایی به برنامه شیفتها و نحوه ثبت کارکرد بستگی دارد.
منابع قانونی
این پاسخ صرفاً اطلاعرسانی است، نه مشاوره حقوقی؛ برای اقدام با وکیل دادگستری دارای پروانه مشورت کنید
